De meeste mensen gruwen van teken en dit is niet onterecht. Want behalve dat deze onsmakelijke beestjes zich vastbijten in de huid, kunnen ze ook ronduit gevaarlijk zijn. Teken kunnen namelijk allerlei ziekten overbrengen van een besmet dier naar een volgend slachtoffer, zoals jouw hond.

De ziekte van Lyme komt al langere tijd in Nederland voor, zowel bij de mens als de hond. De aandoening wordt dan ook verspreid door de tekensoort die hier het meeste voorkomt: de Ixodus teek. Maar helaas hebben zich hier inmiddels ook nieuwe subtropische tekensoorten gevestigd, waardoor dodelijke ziekten als Babesiose en Ehrlichiose nu een serieuze bedreiging kunnen gaan vormen voor onze Nederlandse honden.

Bloed
Volwassen teken hebben acht poten en horen daarom tot de spinachtigen. Uit de teken-eieren ontwikkelen zich eerst larven (slechts 0,25 mm groot en zes poten). Deze larven voeden zich met bloed van een gastheer waaraan zij zich hebben vastgehecht, laten vervolgens los en vervellen dan naar nymfen (3-5 mm groot en acht poten). Ook de nymfen hebben een maaltijd nodig om de volgende levensfase te bereiken: na de vervelling is de teek volwassen.

Nadat een vrouwelijke teek heeft gepaard, drinkt zij zich, in ruim een week, helemaal vol. De teek kan hierdoor van vijf mm groeien naar een doorsnede van drie centimeter! Hierna kan zij dan duizenden eitjes leggen. Deze hele cyclus, van ei tot ei, neemt in Nederland meestal twee tot drie jaar in beslag.

Nadat een teek zich heeft volgezogen met bloed, laat hij steeds los om te vervellen of om eieren te leggen. Een teek blijft dus niet op jouw hond zitten. Na de vervelling zoekt hij een strategische plaats om weer een gastheer te vinden. Hij gaat aan het einde van een grasspriet of tak van een struik zitten en grijpt zich vast aan de langslopende voedselbron. Omdat de voorkant van jouw hond deze plaatsen het eerste raakt, worden de meeste teken op de kop, hals en borst gevonden.

Teken bijten in de warmere maanden het meest, met een piek in het voor- en najaar.

Verschillende teken in Nederland
Tot kort geleden was alleen de Ixodus teek voor de hond van belang. Deze tekensoort heeft een hard schild op zijn rug, maakt gebruik van verschillende gastheren (zoals mensen, honden, herten en schapen) en komt in grote hoeveelheden in ons land voor. Het is de Ixodus-teek die de ziekte van Lyme aan mens en hond kan geven.

Nadat 23 honden de zeer gevaarlijke ziekte Babesiose kregen in het voor- en najaar van 2004, is de Universiteit van Utrecht een onderzoek gestart naar het voorkomen van Dermacentor- en andere exotische teken in Nederland. Het zijn namelijk deze teken die de microscopisch kleine Babesia-parasiet kunnen verspreiden.

In het verleden werden Dermacentor-teken alleen aangetroffen op honden die uit zuidelijk Europa (terug) kwamen. Maar deze zieke honden waren besmet geraakt met Babesia terwijl zij NIET in het buitenland waren geweest! De slachtoffers waren echter allemaal uitgelaten in dezelfde gebieden, in de buurt van Den Haag en Arnhem. De onderzoekers vermoedden daarom dat de teken die de Babesia konden overdragen inmiddels in deze uitlaatgebieden woonden en zich hadden voortgeplant. En helaas hadden zij gelijk.

Na een oproep aan Nederlandse dierenartsen werden bijna 3000 teken opgestuurd en gedetermineerd. De resultaten waren verontrustend: er zat een groot aantal teken tussen waarvan tot op dat moment werd aangenomen dat zij niet voorkwamen in Nederland! Behalve de Dermacentor teek die de bloedparasiet Babesia verspreidt, werden ook Rhipicephalus teken aangetroffen, de overdragers van een andere gevaarlijke hondenziekte, Ehrlichiose. Bij aansluitend veldonderzoek in Zeeland, werden ook teken gevonden die besmet bleken met andere ziekten die gevaarlijk zijn voor mensen en vee.

Momenteel wordt gekeken in hoeverre de ziektekiemen, die de teken als transportmiddel gebruiken, in het steeds warmer wordende Nederland kunnen overleven en voortplanten. Als dat zo is, dan lopen onze honden een serieus gevaar. Babesia bijvoorbeeld vernietigt de rode bloedcellen van de besmette hond, waardoor hij binnen twee weken kan sterven. Ook wordt geinventariseerd in hoeverre het verstandig is om de Nederlandse honden tegen Babesia te gaan vaccineren.

Voorkomen
Omdat ziekten als Babesiose en Ehrlichiose zeer ernstig zijn, is het extreem belangrijk om je hond tekenvrij te houden. Door risicogebieden te mijden, verlaag je de kans op het oplopen van besmette teken. Maar aangezien teken ook gewoon in de tuin en het park voorkomen, is dit gemakkelijker gezegd dan gedaan. Je wilt je hond immers zijn dagelijkse wandeling niet onthouden en in de tuin kunnen laten banjeren.

Controleer daarom na elke wandeling de vacht zorgvuldig, vooral aan de voorkant van de hond. Dit is echter lastiger dan het lijkt, zeker als je bedenkt dat tekenlarven en nymfen met het blote oog nauwelijks zichtbaar zijn. Ga er maar aanstaan, met een lang- of ruwharige hond!

Tekenbestrijding
Als je een vastgezogen teek vindt, verwijder hem dan zo snel mogelijk. Dit moet in elk geval BINNEN 24 UUR gebeuren, omdat een teek na een dag de ziektekiem kan doorgeven. Gebruik hiervoor een botte pincet of een speciaal tekentangetje, die je tot op de huid van je hond om de teek heen zet. Met een licht draaiende en zacht trekkende beweging verwijder je de teek vervolgens. Ontsmet het wondje, de tang en je handen nadat je klaar bent.

Omdat het controleren van de vacht geen waterdichte manier is, is het verstandig je hond tevens een middel te geven dat hem beschermt tegen teken. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden.

Er zijn speciale tekenbanden verkrijgbaar. Ook bestaan er diversen sprays die teken (en vlooien) doden. De middelen bestrijden vaak zowel vlooien als teken, maar werken tegen teken meestal korter. Lees de bijsluiter dus goed!

Samenvattend: door het veranderende klimaat nemen de hoeveelheid en de soorten teken in Nederland toe. Teken die besmet kunnen zijn met parasieten die je hond ernstig ziek kunnen maken. Paniek is niet nodig, maar voorzichtigheid wel. Controleer je hond daarom na iedere wandeling, verwijder elke teek binnen 24 uur en verklein de kans op besmetting door tevens tekenmiddelen te gebruiken die elke (toch) aangehechte teek vlot doden.